Back

ⓘ Татарстан телләре


                                               

Татарстан телләре турындагы канун

Татарстан телләре турындагы канун – 1992нче елның 8 июлендә Татарстан Дәүләт Шурасы тарафыннан кабул ителгән канун. Бу канун буенча Татарстан Республикасында татар һәм рус телләре дәүләт телләре булып тора. 1994 елда, әлеге Законны тормышка ашыру өчен, программа кабул ителә. 2004 елның 1 июлендә әлеге Канунга үзгәрешләр һәм өстәмәләр кертелеп, ул" Татарстан Республикасы дәүләт телләре һәм Татарстан Республикасында башка телләр турында” ТР Кануны дип атала башлый. Әлеге Канунны тормышка ашыру өчен" 2004-2013 елларга Татарстан Республикасы дәүләт телләрен һәм Татарстан Республикасында башка ...

                                               

Мордва телләре

Мордва телләре - фин-угыр телләре төркеменә керүче телләр. Мордва теле эрзә һәм мукшы телләреннән тора. Россиядә алар Мордовия, Чуаш, Башкортостан һәм Татарстан республикаларында, аннан тыш Түбән Новгород, Ырынбург, Пенза, Рязань, Самара, Сарытау, Тамбов һәм Сембер өлкәләрендә таралган. Рус теле белән бер рәттән, мукшы һәм эрзә Мордовия республикасында дәүләт телләре дип санала.

                                               

Татарстан Конституциясе

кеше һәм граждан хокукларының һәм ирекләренең өстенлеген гамәлгә ашыра, демократиянең ныгуына, Татарстан Республикасының социаль-икътисадый үсешенә, Русия Федерациясе халыкларының федерализм принципларында тарихи барлыкка килгән бердәмлеген саклап калуга шартлар булдыра. Башы: Әлеге Конституция, Татарстан Республикасының күпмилләтле халкы һәм татар халкы ихтыярын чагылдырып, тарихи, милли һәм рухи традицияләрнең, мәдәниятләрнең, телләрнең сакланып калуына һәм үсешенә, гражданнар татулыгын һәм милләтара килешүне тәэмин итүгә ярдәм итә, халыкларның гомумтанылган үзбилгеләнү хокукына, аларның ...

                                               

Татарстан татарлары

Татарстан татарлары - Татарстанда яшәүче татарлар. Татар халкының географик төркеме. 2010 елгы җанисәп буенча саннары якынча - 2 012 571 кеше. Республиканың 53.2 % халкын алып торала. Төп телләре - татар теле.

                                               

Ирзә теле

Ирзә теле – мардыʙа теленең бер юнәлеше. Ирзә теле фин-угыр телләре гайләсенә керә. Рус һәм мукшы телләре белән официаль Мордовия җөмһүриᴙтсында дәүләт теле булып санала. Бу телдә якынча 500 мең кеше сөйләшә. Мордовия җөмһүриᴙтсының төньяк, көнчыгыш һәм төньяк-көнбатыш якларында, җөмһүриᴙтга якын тирә-яктагы Нижгаp, Пинзə, Самара, Сарытау, Ырынбур, Сембер өлкәләренең, Чуаш, Башкортстан һәм Татарстан җөмһүриᴙтларының кайбер урыннарында ирзә теле кулланучыларын очратып була. Чит илләрдә дә ирзә телендәге диаспоралар очрый. Ирзә телендә хәзерге заманда үзгәрешсез нәкъ yрыс телендәге кебек Кир ...

                                               

Русия Федерациясе субъектлары дәүләт һәм рәсми телләре

Россия Федерациясе Конституциясенең 68 мәкаләсе нигезендә Россиянең бөтен территориясендә дәүләт теле буларак рус теле йөри. Россиягә керүче республикаларның Россия Федерациясе дәүләт теле белән бер рәттән кулланучы үз дәүләт телләрен билгеләү хокуклары бар. Илнең Конституциясендә автоном округ һәм өлкәләренең үз дәүләт телләрен билгеләү хокукы турында берни әтелмәсә дә, Россия Федерациясенең әлеге субъектлары бу телләрнең рәсми статусын үз низамнамә һәм кануннары нигезендә билгели.

                                               

Татар теле

Бу мәкаләнең латин әлифбасындагы игезәге бар. Татар теле - татарларның милли теле, Татарстанның дәүләт теле, таралышы буенча Россиядә икенче тел. Төрки телләрнең кыпчак төркеменә керә. ЮНЕСКО игълан иткән 14 иң коммуникатив тел исемлегенә керә. Лексика ягыннан татар теленә иң якын тел - башкорт теле, аннары ногай, каракалпак, казакъ, балкар, үзбәк, уйгур һәм комык телләре бара.

                                               

Татарстан әрмәннәре

XII гасырда әрмәннәр Идел-Кама Болгары территориясендә яши башлыйлар. Археологик материаллар да хәзерге Идел буе территориясендә әрмән халкының әле урта гасырда ук, аерым алганда, Бөек Болгар шәһәрендәге әрмән колониясе барлыкка килүе турында фаразларга нигез бирә. Археологик тикшеренүләр Идел буе халыкларының әрмәннәр белән тыгыз мәдәни бәйләнешләрен күрсәтә. Әрмән архитектура мәктәбе Болгар архитектурасын формалаштыруга йогынты ясаган дип уйланыла. XI йөздә Бөек Болгарның әрмән халкы төрекләр яулап алган Әрмәнстан качаклары хисабына арта. Шул вакыттан бирле Идел-Кама Болгарының башкаласы ...

                                               

2 номерлы лицей-интернат (Казан)

2 номерлы лицей-интернат - Казанның иң абруйлы һәм алдынгы мәктәпләренең берсе. Лицей 1992 елда Татарстан һәм Төркия хөкүмәтләре тарафыннан ачылды.

                                               

Ирек Һадиев

Ирек Һадиев, Ирек Габделхәй улы Һадиев ― галим, 1997 елданТатарстан Республикасы Милли китапханәсенең фәнни һәм методик эшләр буенча директор урынбасары.

                                               

Госман Гомәр

Госман Гомәр, Госман Гомәр улы Гомәров - журналист, язучы-прозаик. Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, Х. Ямашев һәм Ф. Хөсни исемендәге әдәби премияләр лауреаты, "Шәрәфле аксакал" медале иясе. 1999 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы.

                                               

Рәдиф Җамалетдинов

Рәдиф Рифкать улы Җамалетдинов - татар галиме, филология фәннәре докторы, профессор, Русия табигый фәннәр академиясе әгъза-мөхбире. Россиянең атказанган югары мәктәбе хезмәткәре.

                                               

Мишәр диалекты

темников Төмән сөйләше Мордовиянең көньяк-көнбатышында; шарлык сөйләше Ырынбур өлкәсендә; Волгоград хвалын сөйләше Ульяновск өлкәсендә; Керенск Тау ягы керәшеннәре сергач сөйләше Түбән Новгород өлкәсендә; күзнәй сөйләше ; Кострома чистай сөйләше Татарстанда һәм Самара өлкәсендә; эстәрлетамак сөйләше Башкортстанда. байкыбаш сөйләше Башкортстанда; Күршә; Карсун Чистай керәшеннәре чүпрәле сөйләше Татарстанда һәм Чувашиядә; мәләкәс сөйләше Ульяновск өлкәсендә; Инсар Сыркыды; Мордва-каратай ләмбрә сөйләше Мордовиянең көньяк-көнчыгышында;