Back

ⓘ Варнашрама-дхарма


                                     

ⓘ Варнашрама-дхарма

Варна́шрама-дха́рма Varṇāśrama dharma) - Ведалар буенча җәмгыятьне дүрт сыйныфка га һәм дүрт рухи тормыш тәртибенә бүлү.

                                     

1. Варналар

Варнашрама системасы буенча җәмгыять дүрт варнага бүленә:

  • Кшатрийлар - гаскәриләр, хөкемдарлар, алпавытлар
  • Вайшьялар - җирбиләүчеләр, сәүдәгәрләр һәм эшмәкәрләр
  • Шудралар - хезмәткәрләр һәм эшчеләр
  • Брахманнар - укытучылар һәм руханилар

Ману законнары буенча брахман һәм шудра кыздан туган кыз бала янә брахманга кияүгә чыкса, түбәндәге югары дәрәҗәгә җиде буын эчендә җитә. Бу шулай ук кшатрий һәм вайшья токымына да кагыла.

                                     

2. Ашрамнар

Ведик ашрамнар системасы дүрт рухи тормыш тәртибеннән тора, алар хәзерге Һинд диненең барлык юнәлешләрендә гамәлдә. Кеше тормышы аның озынлыгы 100 ел дип алына һәрберсе 25-әр ел булган дүрт тигез периодка бүленә:

  • Брахмачарья - тормышның беренче периоды, аны өйрәнчек монах буларак җенси тыелып, гуруга хезмәт итеп, аннан рухи белем алып үткәрә.
  • Ванапрастха - эшләрдән китеп материаль тормыштан тулы ваз кичүгә әзерләнү. Бу стадиядә, барлык материаль бурычлар салмак кына олы балаларга тапшырыла, күбрәк вакыт рухи гамәлләргә һәм изге урыннарга сәфәр кылуга бирелә.
  • Грихастха - гаилә тормышы, эш. Бу ашрамда Пурушартха Кама һәм Артха башкарыла. Гаилә корган индусның бурычы ата-анасын, балаларны, кунакларны һәм изге шәхесләрне тәэмин итү.
  • Санньяса - тормышның соңгы этабы, матди дөньядан тулы ваз кичү стадиясе, ул аскетизм һәм үзаң һәм рухи гамәлләргә тулы багышлау белән хаслана. Бу ашрамда үлем мизгеленә кирәк әзерләнү һәм Мокша матди дөньядагы тормышлардан азат булуга ирешүгә әзерләнү башкарыла.
                                     

3. Һинд диненең изге язмаларында һәм ведик җәмгыятьтә варнашрама

Индуизмның дини традициясе буенча, варнашрама-дхарма цивилизация барлыкка килгәнчегә кадәр үк булган һәм Ходайның үзе тарафыннан эшләнгән. Кришна "Бхагавад Гита" да үзен аның барлыкка китерүчесе дип атый:

"Вишну-пурана" да аңлатылганча 3.8.9:

Төрле Һинд дине изге язмаларында варнашрамадан гайре җәмгыять системасы нормаль функцияли алмый дип аңлатыла. Бу кеше җәмгыятенең тәртипкә салынган структурасы цивилизацияле җәмгыятьнең табигый формасы булып тора. Варнашрама җәмгыять элемтәләрен тәртипкә салу, кешеләргә рухи үзаң һәм рухи үсү өчен шартлар тудыру өчен бар.

Ведик җәмгыятьтә варнашрама системасы кешене рухи дәрәҗәгә күтәрер өчен камил матди эш коралы буларак каралган. Һәрбер кеше Ходайга үз бурычларын үтәп хезмәт итсә, җәмгыятьтә тынычлык һәм муллык булачак, ә кеше ахыр чиктә Мокшага матди дөньядан азат ителүгә ирешергә мөмкин. Ведик әдәбияты буенча үткән вакытта варнашхрама-дхарма коры фикерләүгә нигезләнгән концепция гына булмаган. Бу бөтен дөньяда булган җәмгыять тәртибе системасы булган. Аның үзәк элементы булып куәтле, диндар патша торган, ул үз эшчәнлеген брахманнар киңәшләренә туры китереп корган. Борынгы Һиндстанда Притху, Прахлада, Дхрува, Рама, Юдхиштхира һәм Парикшит кебек патшалар булган, алар дәүләт белән меңьеллыклар буена идеаль идарә иткәннәр.