ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 304


                                               

Кома

Кома - яшәүгә хәвеф тудыручы халәт; үзәк нерв системасы фәгыйлиятенең югалтуы, бөтенләй һуштан язу, тышкы тәэсирәтләргә җавап бирмәслек һәм организмның яшәү өчен мөһим функцияләрне башкаруының бозылуы белән чыгылдырыла. Гадәттә, кома алдында кома ...

                                               

Кретинлык

Кретинлык, кретинизм - калкансыман биз фәгыйлиятенең бозылуы, шулай ук җисмәни һәм рухи җиһаттан рәваҗлануда артта калу белән чагылдырыла торган авыру. Авыруларның гәүдә өлешләре мөтәнасиб түгел: аяк-кулы, бармаклары кәлтә, аяклары кәкре, башы, к ...

                                               

Метастаз

Метастаз - кан яки лимфа агымы белән башлыча яман шеш күзәнәкләре һәм бактерияләр күчеп, патологик процессларның икенчел учаклары барлыкка килү. Яки кан тудыргыч М. яки лимфа лимфоген М. агымы белән шешләрнең аерылган күзәнәкләре төрле органнарга ...

                                               

Миокард

Миока́рд тән Миокард, йөрәк мускулы - йөрәкнең урта мускул каты. Күбесенчә аркылы-буйлы мускул тукымасыннан төзелгән, йөрәк диварының төп өлеше. Организмның бөтен яшәве дәвамында үз-үзеннән ритм белән кыскарып тора. Миокардның ялкынсынуы миокарди ...

                                               

Неврология

Неврология - организмда нерв системасының үсешен, төзелешен, функциясен һәм нерв тукымасының биохимик составын өйрәнә торган дисциплиналар комплексы. Неврология - системалы анатомиянең бер бүлеге. "Неврология" төшенчәсенә нерв системасы анатомияс ...

                                               

Пандемия

Пандемия - эпидемик авыруның бер дәүләт, берничә дәүләт, кыйтга яки дөнья кисәгенә тоташ таралуы. Пандемик таркалыш һава-тамчы юлы белән йогылып, инкубацион дәвере кыска булган йогышлы авыруларга хас. Грипп авыруы моңа мисал була ала.

                                               

Панкреатик сыекча

Панкреатик сыекча яки Ашказаны асты бизе сыекчасы - составы ягыннан катлаулы аш­кайнату сыекчасы. Ашказаны асты бизендә хасил була һәм уникеилле эчәккә бүленеп чыга. Бу сыекча аксым, май һәм күмерсуларны таркатучы фермент­ларга бай.

                                               

Пенициллин

Пенициллиннар - күпләгән грамуңай, кайбер грамтискәре микроорганизмнарга тәэсир итә торган антибиотиклар. Беренче итеп табылган антибиотик. Аның чыганагы - пеницилл гөмбәчеге. Пеницилл лат. Penicillium notatum азык-төлек продуктларында барлыкка к ...

                                               

Пульпа

Теш пульпасы - теш каналын һәм куышлыгын тутырып торган көпшәк тоташтыргыч тукыма. Төрле күзәнәкләргә, тукымаара матдәләргә коллаген һәм преколлаген җепселләр, кан тамырларына һәм нерв җепселләренә бай. П. трофик, дентиннар ясау һәм саклау функци ...

                                               

Пульпит

Пульпит - теш йомшагының ялкынсынуы. Авыру атларда һәм этләрдә авыз куышлыгындагы микроорганизмнар яисә токсиннар пульпага эләккәннән соң кариоз процесслар көчәю нәтиҗәсендә барлыкка килә. Йогышлану теш сынганда, озын тешләрне кыскартканда, теш к ...

                                               

Трахеит

Трахеит - трахея лайлалы тышчасының яклкынсынуы. Йогышлы авырулар, шулай ук, йөрәк, үпкә авырулары, балаларда исә күбесенчә рахит, эксудатив диатез һ.б. нәтиҗәсендә пәйда була. Нигездә, яз вә көздә күп очрый. Үткен трахеит, гадәттә, томау һәм бор ...

                                               

Фармакология

Фармакология - дару матдәләренең организмга йогынтысын өйрәнә һәм аларны куллану күрсәткечләрен, ысулларын һәм шартларын билгели торган фән. Баштарак Ф. дару матдәләре турындагы барлык мәгълүматларны да колачлаган; алга таба аннан фармацевтика фә ...

                                               

Хирург

Хирург - авыруларны һәм травмаларны хирургиялык гамәлият юлы белән дәвалау һәм диагноз кую буенча махсус хәзерләүне үткән табиб-белгеч. Хирурглар табиб, теш табибы, подолог яки ветеринар була алалар. Хәзерге заманда роботлаштырылган хирургия зур ...

                                               

Эпителий

Эпителий, эпителий тукымасы - күп күзәнәкле хайваннарда - тәнне һәм тән куышлыгын каплап торучы, күбесенчә бизләрнең төп функциональ составын тәшкил итүче тукыма. Эпителий тиз искереп бетүе сәбәпле көчле регенерация итү хосусыятенә ия. Эпителий б ...

                                               

Кератит

Кератит - күзнең мөгезкатлавы ялкынсынуы, нәтиҗәсендә күбесенчә тоныклану, җәрәхәтләнү, авырту һәм күз кызару була. Килеп чыгышы буенча яралану һәм инфекция нәтиҗәсендә булырга мөмкин. Яшь килү, яктыга түзмәү, блефароспазм, мөгезкатлауның ачыклыг ...

                                               

Керфексыман җисем

Цилиар өлеш, керфексыман өлеш, керфексыман җисем - күзнең тамырлы тышчасының урта өлеше, күз ясмыгын асып тота һәм аккомодация процессын тәэмин итә. Моннан тыш, цилиар җисем күзләр камерасының сулы сыекча эшләп чыгарышында катнаша, күзнең җылылык ...

                                               

Күз авырулары

Күз авырулары - кешенең күрү анализаторының органик һәм функциональ зарарлануы, аның күрү сәләте чикләнүе һәм шулай ук күзнең өстәлмә апаратының зарарлануы. Күрү анализаторының авырулары күп санлы һәм аларны берничә бүлеккә төркемләп карау кабул ...

                                               

Күзнең тамырлы тышчасы

Күзнең тамырлы тышчасы, күзнең тамырлы тракты, увеаль тракты - күз алмасының склера һәм челтәркатлау арасында урнашкан урта катлавы. Йомшак, пигментлы, тамырлар белән бай катлау, төп үзлекләре булып аккомодация, җайлашу һәм челтәркатлауның туклан ...

                                               

Мөгезкатлау

Мөгезкатлау, мөгезпәрдә, мөгезматдә катлавы - күз алмасының алгы иң кабарынкы үтә күренмәле тышчасы, күзнең яктылык сындыручы мохитларның берсе. Мөгезкатлау күзнең тышкы катлауның якынча 1/6 мәйданын тәшкил итә. Ул кабарынкы-батынкы күренешле, ба ...

                                               

Офтальмология

Офтальмология - күз авыруларының башлангыч сәбәпләрен, диагностикасын ачыклау һәм аларны дәвалау методларын билгеләү буенча клиник медицина өлкәсе. Офтальмология - гомуми һәм хосусый хирургиянең бер бүлеге; күрү әгъзасын аның һәм нормаль, һәм пат ...

                                               

Мөхәммәт-Хәнәфия Батыршин

Мөхәммәт-Хәнәфия Батыршин, Мөхәммәт-Хәнәфия Әлүк улы Батыршин Алюкович Батыршин, 1833 елның 27 июне, Русия империясе, Уфа губернасы, Эстәрлетамак өязе, Аллагуат - 1912 елның 5 ноябре, Төркестан крае, Ташкәнт) - Ташкәнт шәһәренең беренче шәһәр таб ...

                                               

Вильма Хугоннаи

Графиня Вильма Йозефа Лаура Илька Хугонаи Сент-Дьёрдь ; 30 сентябрь 1847, Надь-Тетень - 25 март 1922) - Венгриянең беренче хатын-кыз табибы.

                                               

Владимир Жаворонков

Владимир Владимирович Жаворонков - табиб. Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министры урынбасары, Казан шәһәренең сәламәтлек сак­лау идарәсе җитәкчесе.

                                               

Рамил Гайзатуллин

Рамил Гайзатуллин - "РФ социаль иминиятләштерү фондының Татарстан буенча регион бүлекчәсе" дәүләт оешмасы идарәчесе. Медицина фәннәре кандидаты.

                                               

Гомәр Хәйям

Гыясетдин Әбүлфатих Гомәр ибне Ибраһим әл-Хәйям Нишапури, Гомәр Хәйям - данлыклы фарсы телле шагыйрь, математик, астроном, фәлсәфәче, табиб.

                                               

Диана Будисавлевич

Диана Будисавлевич - югослав табибы һәм Австрия чыгышлы гуманитар хезмәткәре, нацистларның концлагерыннан 12 000 баланы коткара.

                                               

Әбу Гали ибн Сина

Әбу Гали ибн Сина – урта гасыр мөселман дөньясының энциклопедист галиме, беренче чиратта табиб буларак билгеле. Аның киң профильле галим һәм белгеч булуы турында Һәмәдан каласындагы төрбәсе мавзолее өстендә калыккан 12 стела сөйли. Аларның һәрбер ...

                                               

Иван Стодола

Иван Сто́дола - табиб, язучы һәм драматург. ЧАССР халык артисты 1967. Словакиядә профилактик медицина ярдәменә нигез салучы.

                                               

Кадрия Котлыбаева

Котлыбаева Кадрия Искәндәр кызы - табиб-хирург, 112-нче Башкорт атлы дивизиясе хәрби табибы. Башкорт дәүләт медицина институты укытучысы. Башкортстанда санитар авиациягә нигез салган табибларның берсе. Бөек Ватан сугышында катнашкан. Башкортстан ...

                                               

Януш Корчак

Януш Корчак, пол. Janusz Korczak, Henryk Goldszmit - Польша язучысы, педагог, табиб. Бала тәрбияләү турында язылган 20дән артык китап авторы. Варшава геттосы балалары белән бергә фашистлар концлагеренда һәлак була.

                                               

Лео Варадкар

Ле́о Ва́радкар - Ирландиянең һинд чыгышлы сәясәтчесе, Фине Гэл фиркасе җитәкчесе. 2017 елның 14 июненнән Ирландия премьер-министры.

                                               

Пётр Лесгафт

Пётр Лéсгафт, Пётр Франц улы Лесгафт, рус. Лесгафт Пётр Францевич, Мисыр) - анатом, педагог, җәмәгать эшлеклесе, медицина докторы, хирургия докторы. Казан һәм Петербург университетлары профессоры. Русия империясендә физик тәрбия турында фәнгә һәм ...

                                               

Рамил Муллин

Рамил Муллин, Рамил Хәмзә улы Муллин - 2013 елның 13 сентябреннән Татарстанның Мөслим муниципаль районы башлыгы. Медицина фәннәре кандидаты.

                                               

Нурлыгаян Байтирәков

Нурлыгаян Байтирәков, Шланлыкүл, Бәләбәй өязе, Уфа губернасы, Россия империясе - 17 май 1974, Уфа, РСФСР, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы, СССР) - хирург, медицина хезмәте полковнигы, РСФСРның атказанган табибы, Башкорт медицин ...

                                               

Риза Магазов

Риза Шәехҗан улы Магазов - Башкортстанда билгеле галим, Башкортстан Фәннәр академиясе әгъзасы, медицина фәннәре докторы, профессор, табиб-микробиолог. Аны БР Фәннәр академиясенә нигез салучы дип атыйлар.

                                               

Әбүбәкер Терегулов

Әбүбәкер Батыргәрәй улы Терегулов - табиб һәм педагог, галим, җәмәгать эшлеклесе, татарлар арасында беренче медицина профессоры.

                                               

Вероника Тушнова

1911 елның 14 27 мартында Казанда ветеринария институты профессоры Михаил Павел улы Тушнов гаиләсендә туган. Казанның чит телләр тирәнтен өйрәнелүче А. Радищев исемендәге 14- санлы мәктәбендә хәзер П. Чайковский исемендәге 1-санлы музыка мәктәбе ...

                                               

Илдар Фатыйхов (1979)

Илдар Фатыйхов, Илдар Разин улы Фатыйхов ― табиб, ТР сәламәтлек саклау системасы эшлеклесе, 2013 елдан Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министры урынбасары, 2008―2013 елларда Казан шәһәренең 5нче һәм 16нчы санлы шәһәр клиник хастаханәләре ...

                                               

Мидхәт Фәйзуллин (1908)

Бу табиб турында мәкалә, Социалистик Хезмәт Каһарманы турында моннан укыгыз Мидхәт Фәйзуллин, Мидхәт Харис улы Фәйзуллин - табиб-нейрорентгенолог, медицина фәннәре докторы 1948, профессор 1950, ТАССР 1968 һәм РСФСР 1973 атказанган фән эшлеклесе, ...

                                               

Искәндәр Фәйзуллин

Искәндәр Фәйзуллин, Искәндәр Газиз улы Фәйзуллин - ерак һәм үтә ерак араларга йөзүче-марафончы, "Труд" спорт җәмгыятендә тәрбияләнгән, йөзү буенча ССРБ атказанган спорт мастеры, үтә ерак араларга йөзү буенча РСФСР, Аурупа рекордчысы, һөнәри трене ...

                                               

Хулисса Вильянуэва

Семма Вильянуэва Хулисса - Һондурас прокуратурасының хөкем медицинасы департаменты җитәкләүче Һондурас табибы.

                                               

Әр-Рази

Әр-Рази, Әбу Бәкер Мөхәммәт ибн Зәкәрия әр-Рази - күренекле фарсы энциклопедияче–галиме, табиб, алхимик, фәйләсуф. Аурупада латинлаштырылган Разес исеме белән билгеле. Әр-Разиның күп кенә хезмәтләре X-XIII гасырларда латин теленә тәрҗемә ителгәнн ...

                                               

Әхмәт Даушев

Даушев Әхмәт Галәветдин улы 1929 елның 7 гыйнварында Башкорт АССР-ының Учалы районы Ахун авылында туган. 1953 елда Чиләбе дәүләт медицина институтын тәмамлый. Укуын тәмамлагач Златоуст металлургия заводы дәваханәсенең хирургия бүлегендә хирург, х ...

                                               

Алкалоидлар

Алкалоидлар - составында азот булган табигый чыгышлы органик нигезләр. Структур яктан күп төрлеләр, физиологик активлыкка ияләр. Алкалоид молекуладагы күмер тудыргыч азот каркасының төзелеше, сирәк очракта - филогенетик билгеләре буенча классифик ...

                                               

Трискаидекафобия

Трискаидекафобия - 13 саныннан курку чире. Әлеге курку юк-барга ышану булып исәпләнә, дини хорафатларга бәйле карала. 13 е җомга көннән курку параскаведекатриафобия яки фриггатрискаидекафобия дип атала.

                                               

Ботулизм

Ботули́зм - аллантизис, ихтиизм нерв системасына зыян китергән, күбесенчә озынча һәм арка миенә, офтальмоплегия һәм бульбар синдромнар белән күбесенчә үткән көчле токсико-бактериаль инфекцион авыру. Ботулизм - терлекләрдә һәм чәшкеләрдә ботулинус ...

                                               

Дизентерия

Дизентери́я - шигелез, шигеллалар китереп чыгарган, интоксикация белән барган һәм күбесенчә юан эчәкнең дисталь өлешенә зыян китерүче инфекцион авыру. Авыруны китереп чыгаручы бактерияләр Shigella ыругына, Enterobacteriacea семьялыгына карый. 4 ш ...

                                               

Белем алу

Белем алу - яңа гыйлем, сәләтләр, күнекмәләр, кыйммәтләр үз итү яки булганны үзгәртү процессы. Бу үзгәрешләр дәвамында төрле мәгълүмат төрләре дә тудырыла ала. Өйрәнүгә, кешеләрдән тыш, хайваннар һәм кайбер машиналар да сәләтле. Белемне башка кеш ...

                                               

Грециядә мәгариф

Грециядә мәгариф - 6 яшьтән 15 яшькә кадәрге барлык балалар өчен дә мәҗбүри булып тора. Ул үз эченә ала башлангыч - 6 сыйныф, һәм тулы булмаган урта - гимназия, 3 сыйныф, мәгарифне. Бар мәктәпкәчә оешмалар: ясли-бакчалары 2.5 яшькә җиткән балалар ...

                                               

Латвиядә мәгариф

Латвиядә мәгариф төп, урта һәм югары бүлекчәләргә бүленә. Дәүләт урта тулы белем бирүне тәэмин итә. 1 нче сыйныфка 6 яки 7 яшьтән балалар кабул ителә. Төп белем 9 елга исәпләнгән, аннары сайлау буенча мәктәп белемен 12 елга кадәр дәвам итәргә мөм ...