ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 28

                                               

Ar yağı bäkläre

Ar yağı bäkläre, Çıptsa yılğasınıñ urta ağımı buylarında yäşägän Noqrat-Çıptsa Tatarlarınıñ 16-17. yözlärdä Räsäy däwlätenä xezmät itkän aqsöyäkläre qatlawı ataması. 14-15. yözlärdä ük yarım möstäqil bäklek idaräçeläre sanalğannar, baştaraq Qazan ...

                                               

Arğın

Arğın - 15-18 yözlärdä Qazan, Qasıym häm Qırım xanlıqlarında idäräçe ıruğlarnıñ berse. Iruğ wäkilläre xannar diwanına kergän ıruğlar arasında däräcäläre häm yoğıntıları buyınça Şirinnärdän genä qalışqannar. Tatar xanlıqları Rossiä tarafınnan yawl ...

                                               

Ağa bazar

Ağa bazar - 10-15 yözlärdä Bolğar şähäreneñ zur säwdä häm hönärçelek bistäse. Şähärdän 6 çaqrım tönyaq-könbatıştaraq, İdelneñ sul yarı belän Mälänä yılğaçığı arasında urnaşqan bula. İdel buyı Bolğar däwläteneñ ere säwdä, hönärçelek häm mädäniät ü ...

                                               

Aşlı

Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar. Aşlı, urta ğasırlar 11-13. yözlär İdel buyı Bolğarı şähäre. Urıs çığanaqlarında Oşel Ошель. Ere säyäsi häm iqtisadi üzäk. Riwayätlärdä häm qayber tarixi yazmalarda Bolğarlarnıñ borınğı şähäre, aña İs ...

                                               

Basqart

Basqart, 13-14. yözlärdä İdel buyı Bolğarına çiktäş Ural-taw aldı töbägeneñ tarixi ataması. 13. yöz tarixi çığanaqlarda Böyek Macarstan bularaq ta telgä alına. Uğırlar telendä söyläşüçe Basqart ile ıruğ-qäbiläläreneñ küpçelege soñraq möselman din ...

                                               

Biznə krəstiənnəre quzğalışı

Biznä krästiännäre quzğalışı, Biznä fetnäse, 1861. yılğı krästiän reforması iğlan itelgännän soñ, şul yılnıñ aprel ayında Qazan gubernası krästiännäre quzğalışı. Quzğalış üzäge – Spas öyäze Urıs Biznäse awılı. Baş kütärergä öndäwçe – Anton Sidoro ...

                                               

Bolğar-Rus kileşüläre

Bolğar-rus kileşüläre - İdel buyı Bolğarı belän Kiev Ruse arasındağı kileşüläre: 3) İdel buyı Bolğarı belän Vladimir-Suzdal kenäzlege arasındağı 1221 yılğı kileşü. Bolğarlar ruslarnıñ Ustyug şähären 1218 häm rus ğäskäre bolğarlarnıñ Aşlı şähären ...

                                               

Bolğarlar

Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar. Bolğarlar Bulğarlar, Törki qäbilälär törkemeneñ cıyılma ataması. Berençe märtäbä Bolğarlar 5-6. yözlär Vizantiä çığanaqlarında telgä alınalar. Kilep çığışların Könyaq Seber häm Ural töbägennän Könbat ...

                                               

Bortaslar

Bortaslar - Urta häm Tübän İdel buyında yäşägän qäbilälär berläşmäse. Zamança tatarlar babalarınıñ berse bulıp sanala. 9 yöz Şäreq ğälimnäre yazmalarında telgä alına İbn Rustä, äl-Mäsğüdi h.b. İgen igü häm terlek asraw belän kön kürgännär. 9-10 y ...

                                               

Bäräncärlär

Bäräncärlär, Törki qäbilälär berläşämäse. Ğäräp yazmalarında 6. yöz urtalarınnan telgä alına. 370. yıllarda Tönyaq Qawqazğa Ural artyağınnan Hunnar belän bergä kilgännär dip farazlana. 6. yözneñ 2. yartısınnan Törki Qağanlıqqa buysındırğannar. 63 ...

                                               

Canğäli xan

Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar. Canğäli xan 1516. tiräse – 1535., Qasıym 1519 32. häm Qazan 1532. yıldan xanı. Şäyex Allahiär ulı. Mäskäw kenäze Vasili III yärdämendä başta Qasıym, annarı Qazan täxetenä utıra. Canğäli xan zamanında ...

                                               

Covanni Plano Karpini

Karpini Giovanni de Plano /karPİni djovanni de plano, ul da del Plan del Carpine, Frantsiskannar ordenı monaxı, säyäxätçe. 1245 yılda Rim papası Innocenti IV anı mäğlümat tuplaw maqsatında Mongol imperiäse nä cirbärä. Carpini böyek qağanğa Papanı ...

                                               

Cäditçelek

Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar. Cäditçelek, cämğiät yäşäyeşen häryaqlap yañartırğa omtılğan ictimaği-säyäsi xäräkät. 1880. yıllarında Tatarlar häm Räsäyneñ Törki xalıqları arasında kiñ urın ala. Cädiçelek tarafdarları ictimaği, iqt ...

                                               

Cükätaw

Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar. Yükätaw yäki Cükätaw ul 10.–15. yözlärdä Bolğarlarnıñ şähäre ide. Çulman yılğasınıñ sul yağında, xäzerge Çistay tiräsendä urnaşıla. 10 13. yözlärdä İdel buyı Bolğarında ere hönärçelek häm säwdä-iqtis ...

                                               

Grünwald suğışı

Grünwald suğışı - Almannarnıñ Teuton Ordenı ğäskärenä qarşı berläşkän Läx, Litua, Urıs häm Tatar xärbi köçläre şuğışı. Bügenge Pülşä cirlärendä urnaşqan Grünwald belän Tannenberg awılları yanındağı bu suğışta Läx patşası Vladislaus II Jagiello hä ...

                                               

Kanton

Kanton, 1920-1930. yıllarda TASSRda administrativ-territorial büleneş berämlege. TASSRda 12 kanton bulğan: Alabuğa, Arça, Ägerce, Bögelmä, Zöyä, Layış, Mamadış, Minzälä, Spas, Täteş, Çallı, Çistay kantonnarı. Kantonnar volost larğa bülengän.

                                               

Kil Äxmäd

Kil Äxmäd - tatar morzası, XV ğasır axırında Qazan xanlığınıñ säyäsi däwlät eşleklese, xökümät başlığı. Tatar tarixında Kil Äxmädne "sorı kardinal" dip atap bula, çönki ul xanlıqnıñ eçke häm tışqı säyäsätendä töp rol uynağan, xan kem bulğanın bil ...

                                               

Küçüm

Küçüm xan, Seber xanı, Şäyban xan näsele warísı Mortaza ulı. 1554. yıldan Seber Xanlığı täxetenä menü öçen Yädegär bäk belän köräşä başlí. 1563.tä anı quğaç täxetkä utıra. 1573.tä Permgä ğäskär belän bara. 1582 1585. yıllarda atama Yermak basqınn ...

                                               

Laşmannar

Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar. Laşmannar, däwlät krästiännär qatlawı. Qorablar tözü öçe urman kiskännär, ağaç äzerlägännär. Piter Ineñ 1718. yıl 31. Ğínwar färmanı belän Qazan, Tübän Novgorod, Voronej gubernaları, ş.u. Sember öyäz ...

                                               

Mamışbirde

Mamışbirde, Qazan cirlärendä azatlıq suğışlarında qatnaşawçı. Çirmeş morzası belän Çuaş xatınınıñ balası. 1555. yılda ğäskäri berämlek tuplap, Bolın yağı belän Taw yağı Urıs basqınnarına qarşı köräş başlí. İdelneñ uñ yarındağı Sender tawında körä ...

                                               

Mişätamaq

Mişätamaq, Tatar başkütäreçeläre qälğäse. Qazan cirlärendä azatlıq suğışları barışında 1553. yılda Mişäneñ Çulmanğa qoyğan urınında tözelgän. Qazannan 60 km tübändäräk urnaşqan). 1556. yılda patşa ğäskärläre tarafınnan yawlana häm cimerelä.

                                               

Mullanur Waxitov

Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar. Waxitov Mullanur Mullacan ulı, säyäsät eşleklese. Qazanda 1905-1907. yıllardağı ínqílab waqíğalarında qatnaşawçı. 1917. yılda Möselman Sosialistlar komitäten oyıştırıçı häm anıñ citäkçelärennän berse ...

                                               

Muxşa

Muxşa, urta ğasırlardağı Altın Urda şähäre. Muxşa olısınıñ üzäge. 1313-1367. yıllarda aqça suqtıru üzäkläreneñ berse. 15. yöz. başlarınnan elekke ähämiäten yuğalta. Xärabäläre xäzer Muxşa yılğasınıñ yuğarı ağımında, Penza ölkäseneñ Naruçat awılı ...

                                               

Muxşa olısı

Muxşa olısı, Altın Urdanıñ 13-15. yözlärdäge administrativ ölkäse. Bilämä mäydanına Sorı belän Tsn yılğaları aralığındağı cirlär kerä. 1313-1367. yıllarda aqça suqtıru üzäge. Xalqı terlekçelek, igençelek, hönärçelek belän şäğellänä. 1360. yñıllar ...

                                               

Mäxmüd xan

Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar. Mäxmüd xan Urıs yılyazmalarında Махмутек Maxmutek)?-1467, Qazan xanı 1445-1465, Oluğ Möxämmäd xannıñ ölkän ulı. Qazan Xanlığına nigez saluçılarnıñ berse. Atası belän bergä Böyek Mäskäw kenäzlegenä qa ...

                                               

Qaragruhçılar

Tatar Ensiklopediä Süzlege. Qazan, Tatar Ensiklopediäse İnstitutı, 2002. Qaragruhçılar Urısça: Черносотенцы, qara + gruh "törkem", 1905-1917 yıllarda Räsäydä monarxiä rejimı yaqlı säyäsi oyışma äğzaları, böyek mämläkätçel şovinizm tarafdarları, m ...

                                               

Qasıym Xanlığı

Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar. Qasıym xanlığı, Tatar xanlığı, Räsäyneñ daimi vassalı. 1450 yıllarda Mäskäwneñ Böyek Kenäze Vasiliy II tarafınnan Qazan xanzadäse Qasıym xanğa bülep birelgän bilämä cirlegendä oyıştırıla. Üzäge – Qas ...

                                               

Qazan bäklege

Qazan bäklege, 13-14. yözlär çigendä elekke İdel buyı Bolğarınıñ Tönyaq-Könbatışında barlıqqa kilä. 1420. yıllarğa qädär Altın Urdada, annarı Ğiäsetdin olısı bulğan. Üzäge – Qazan. Töp xalqı üzlären "Mäselman", soñraq "Qazan Tatarları" dip tä bel ...

                                               

Qazan cirlärendä azatlıq suğışları

Qazan cirlärendä azatlıq suğışları ul 1552-1556. yıllarda Qazan xanlığın torğızu öçen barğan milli azatlıq köräşe. Urıs yawlap aluçılarına qarşı suğışlarda Tatar, Çuaş, Çirmeş, Mordwa, Udmurt xalıqları qatnaşa. Baş kütäreçelärneñ citäkçeläre: Mam ...

                                               

Qazan gubernası

Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar. Qazan gubernası yäki Qazan Wilayäte, 1708-1920. yıllarda Räsäy İmperise administrativ-territorial büleneş berämlege. Başlıça elekke Qazan, Seber, Ästerxan xanlıqları häm öleşçä Nuğay Urdası cirlären ...

                                               

Qazan Operatsiäse

Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar. Qazan Operatsiäse ul Räsäy Watandaşlar Suğışı barışında bulğan xärbi bäreleş. 1918. cäy azağında Qazannı KomUç häm Çex-Slovak Korpusı basıp alalar. Bolşeviklar, Qazannan küçep, tire-yağında köçlären ...

                                               

Qazan yılyazmaçısı

Qazan yılyazmaçısı, taríxí-publisistik yazma istälek. Urıs telendä yazılğan. Qazan xanlığınıñ oyışuınnan alıp 1552. yılğa qädärge waqíğalar bäyän itelä. Äsär Qazanda xan sarayında ozaq yıllar yäşägän äsi Urıs keşese Ioan Glazatí tarafınnan 1564-1 ...

                                               

Qazannıñ yawlap alınuı

Qazannı yawlap alu - Yawız İvan citäklägän urıs ğäskäre Şahğäli ğäskäre qatnaşında Qazan şähären basıp alu, Qazan xanlığına Rusiä patşalığı yawlarınıñ soñğı etabı, 1545-1552. yıllardağı yawlarnıñ näticäse. 1552 yılnıñ 22 avgust gregorian 2 sentäb ...

                                               

Qaşan

Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar. Qaşan, Çulmannıñ uñ yağı buyındağı Urta Ğasırlar Bolğar şähäre. 12-13. yözlärdä Çulmannıñ tübän ağımındağı säyäsi häm iqtisadi-säwdä üzäkläreneñ berse; 14. yözdä Qaşan bäklegeneñ başqalası. 1391. yıl ...

                                               

Safagäräy

Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar. Safagäräy xan 1510 tiräse – 1549 Qırımça häm başqa tellärdä: Safa Giray, Qazan xanı. Säxibgäräy xannıñ bertuğanı Möxämmätgäräy ulı. Bulat Şirin citäkçelegendäge qaraçı bäklär törkeme yärdämendä Qazan ...

                                               

Sawirlar

Sawirlar, Kaspiy diñgeze tirälärendä yäşägän, Xäzärlärgä qärdäş küçmä qäbilälär. Etnik çığışları Hunnar toqımınnan dip uylanıla. Sawirlarnı berençe märtäbä 2. yözdä Ptolemey telgä ala. Tönyaq Qawqazda zur xärbi köç bularaq, alarnı Sasanilar İranı ...

                                               

Suar bäklege

Suar bäklege – İdel buyındağı Bolğar bäklege. Bäklek Sawirlar Suarlar belän cirle Törki häm Fin-Uğır qäbiläläre berläşüe näticäsendä, 940. yıllar tiräsendä barlıqqa kilä. Üzäge - Suar şähäre. Bäklek idaräçelärennän Ğabdulla bine Miqail, Talib bin ...

                                               

Söyembikä

Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar. Söyembikä citkän bulmağan ulı Ütämeşgäräy xan waqıtında Qazan xanlığı patşa–bikäse 1549 1551. Yäşäw yılları açıq tügel, 1516 1520. yıllar tiräsendä tuğan bulsa, wafat bulu bötenläy belgeses, 1552. yı ...

                                               

Tatar Milli Bäysezlek Partiäse İttifaq

Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar. Tatar Milli Bäysezlek Partiäse İttifaq, 1990. yılnıñ Äprilendä Qazanda oyışa. Programması Tatar milläten saqlap qalu, Tatarstannıñ häm Tatar xalqınıñ möstäqillege buldıru öçen köräşü, uqu-uqıtu eşen ...

                                               

Tatarstanda sälämät saqlaw

1990-yıllar başınnan TR xalqınıñ küpçelek öleşeneñ tormış-könküreş däräcäse tübänäyüe, ekologik xälneñ bozıluı-üzgärüe h.b. säbäplär nerv sisteması, sulış äğzäläre, yoğışlı, venerik awırular, AIDS h.b. awırularnıñ taraluına kiterä. TR sälamätlek ...

                                               

Taw yağı

Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar. Taw yağı, 16. yözneñ 2. yartısında Qazan xanlığın bilämäseneñ Tönyaq-Könbatış öleşe ataması. Üzäge - Zöyä qalası. Taw yağında yäşäwçelärne "taw yağı keşeleär" dip yörtkän. Başlıça Tatar, Çuaş, Çirmeş ...

                                               

Xärbi kommunizm

Xärbi Kommunizm, Sovet xakimiäteneñ Grajdannar Suğışı barışında il eçendä ütkärgän säyäsäte ataması. Eçke oyışmalar häm cämğiät belän idarä itüdä xärbi tärtiplär urnaştıru, ämer birep kenä eşlätü, barlıq ere häm waq sänäğät, citeşterü oyışmaların ...

                                               

Xösäyen Yamaşev

Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar. Yamaşev Xösäyen Minhacetdin ulı 1882-1912, revolúsion xäräkät eşleklese, publisist. Qazanda tuğan. Qazanda 1905-1907. yıllardağı inqilab waqíğalarında qatnaşa. Tatar telendä säyäsi eçtälekle listovka ...

                                               

Yan Yudin

Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar. Yan Yudin yäki Yanis Yudinş лтш. Jānis Judiņš, рус. Янис Андреевич Юдин ; 1884-1918, xärbi eşlekle. Berençe Bötendönya häm Watandaşlar suğışlarında qatnaşuçı. 1917-1918 yıllarda 3-ençe Latış Uqçıları ...

                                               

Yomışlı Tatarlar

Бу мәкаләнең латин әлифбасындагы игезәге бар. Yomışlı Tatarlar, 14-18. yözlärdä Rus däwläte xezmätendä tatarlar qatlawı. Berençe törkemne Altın Urdadan köçep utırğan Törki-Tatar aqsöyäkläre täşkil itä. Qazan xanlığın yawlap alğannan soñ elekke ya ...

                                               

Yura

Yura, Awrupnıñ tönyaq-könçığış öleşendä Xant häm Mansi qäbiläläre yäşägän taríxí töbäk. Äybär almaşıp säwdä itü töbäge. 10 13. yözlärdä bu töbäk cirläre İdel buyı Bolğarı yoğıntısında bula. 1499 1500. yıllarda Mäskäw kenäzlege tarafınnan yawlap a ...

                                               

Yädegär Möxämmäd

Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar. Yädegär Möxämmäd xan Yädkär, Yädegär? – 1565 - Qazan Xanlığınıñ soñğı xanı. Ästerxan xanı Qasıymnıñ ulı. 1542-50. Mäskäw kenäzlegendä xärbi xezmättä, Urıs ğäskärläreneñ Qazanğa höcümendä qatnaşa 1550 ...

                                               

"Унбиш җитәкче хаты"

"Унбиш җитәкче хаты" - РКПның Татарстан өлкә комитеты һәм ТАССР ҮБК җитәкчеләренең 1923 елда Иосиф Сталин белән Лев Троцкийга язган мөрәҗәгате. Аңа 15 кеше кул куя: Кәшшаф Мохтаров, Рәүф Сабиров, Гасыйм Мансуров, Гали Таниев, Микъдәт Борындыков, ...

                                               

Çalım

Çalım, Qazan Xanlığın azat itü suğışı barışında Urıs basqınnarına qarşı köräş üzäge. Baş kütärgän Mamışbirde keşeläre tarafınnan İdelneñ uñ yarındağı Sundır tawında 1555 yılda tözelä. Qazannan 160 çaqrım östäräk urnaşqan bula. 1556. yılda Urıs ğä ...

                                               

Ütämeşgäräy

Bu mäqäläneñ kirill älifbasındağı igezäge bar. Ütämeşgäräy xan 1546-1566, Qazan xanı 1549-1551, Safagäräy belän Söyembikäneñ ulı. Atası wafatınnan soñ xan dip iğlan telä, faktik idaräçe anası bula. Mäskäw yaqlı Qazan aqsöyäkläre tarafınnan täxett ...

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →