ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 20


                                               

Британия Виргин Утраулары

Британия Виргин Утраулары рәсми рәвештә бары тик Виргин Утраулары, Пуэрто-Рикодан һәм Америка Кушма Штатлары Виргин утрауларыннан көнчыгышта һәм Ангилладан төньяк-көнбатышта Британия Диңгез арты территориясе. Британия Виргин Утраулары төп Тортола ...

                                               

Киек Каз Юлы

Киек Каз Юлы галактикасы) - гаять зур йолдызлар системасы. Аның эченә Кояш системасы, гади күз белән күренүчән йолдызлар һәм күпсанлы башка йолдызлар керәләр. Киек Каз Юлы Бөтен Галәмнең күпсанлы галактикаларыннан берсе. Ул Хаббл классификациясе ...

                                               

Андромеда Томанлыгы

Андромеда Томанлыгы - Sb төрендәге бормалы галактика. Бу Киек Каз Юлына иң якын зур галактика Андромеда йолдызлыгында урнашкан һәм бездән ераклыгы 772 килопарсек. Безгә карата галактика яссылыгының авышлыгы 15° тәшкил итә, аның күренмә зурлык - 3 ...

                                               

Андромеда йолдызлыгы

Андроме́да йолдызлыгы - күк йөзенең төньяк ярымшардагы йолдызлыгы. Андромедада 2 нче дәрәҗә зурлыктагы өч йолдыз һәм гади күз белән күренеп торган бормалы галактика бар.

                                               

Пырылдавык галактикасы

Пырылдавык галактикасы - Зур Җидегән йолдызлыгындагы бормалы галактика. Галактиканы 1781 елның 27 мартта Пьером Мешен ачты һәм Шарль Мессьега белдерде.

                                               

NGC 7830

Әлеге галактика 1864 елда Алмания астрономы Albert Marth тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 121.92 см 48 дюйм зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.

                                               

NGC 5465

Әлеге галактика 1882 елда Алмания астрономы Wilhelm Tempel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 27.94 см 11 дюйм зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.

                                               

NGC 875

Әлеге галактика 1865 елда Алмания астрономы Heinrich dArrest тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 27.94 см 11 дюйм зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.

                                               

NGC 4665

Әлеге галактика 1784 елда инглиз астрономы William Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см 18.7 дюйм зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.

                                               

NGC 6128

Әлеге галактика 1886 елда Америка астрономы Lewis Swift тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 40.64 см 16 дюйм зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.

                                               

NGC 2471

Әлеге галактика 1851 елда инглиз астрономы William Parsons тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 182.88 см 72 дюйм зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.

                                               

NGC 3518

Әлеге галактика 1785 елда Америка астрономы Ormond Stone тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 66.04 см 26 дюйм зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.

                                               

NGC 5244

Әлеге галактика 1834 елда инглиз астрономы John Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см 18.7 дюйм зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.

                                               

Юпитер (планета)

Юпитер - Кояш системасында урнашкан, Кояштан бишенче планета. Кояш системасында иң зур планета. Сатурн, Уран һәм Нептун планеталары белән зур газлы планеталар исәбенә керә. Планетаның исеме Борынгы Рим мифологиясендәге күк йөзе һәм күкрәү Юпитер ...

                                               

(3200) Фаэтон

1983 елның 11 октябрендә биредә эшләүче галимнәр тарафыннан IRAS обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан "1983 TB" саналган.

                                               

(322) Фео

1891 елның 27 ноябрендә Альфонс Борелли тарафыннан Марсель обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан "ук әлеге атамасы" саналган.

                                               

Каллисто (иярчен)

Каллисто́ - Юпитерның иярчене. Дүрт Галилей иярченнәренең берсе. Зурлыгы буенча Кояш системасында өченче урында тора һәм Меркурийгә тигез.

                                               

Марс иярченнәре

Фобос һәм Деймос - Марс планетасының ике иярчене. Һәр ике иярчен үз күчәләре һәм Марс тирәсендә бер периодта әйләнәләр, шуңа күрә алар планетага һәрвакыт бер яклары белән карыйлар. Марс үзенең тартылышы белән Фобосның хәрәкәтене акрынайта; бу кил ...

                                               

(1012) Сарема

Сарема - астероидлар баш билбавында урнашкан астероид. 1924 елның 12 гыйнварында Карл Райнмут тарафыннан Һайделберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып башта 1924 PM саналган.

                                               

(1123) Шаплея

Шаплея - астероидлар баш билбавында урнашкан астероид. 1928 елның 21 сентябрендә Неуймин Г. Н. тарафыннан Кырымның Симеиз обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып башта 1928 ST саналган.

                                               

(1125) Кытай

Кытай - астероидлар баш билбавында урнашкан астероид. 1957 елның 30 октябрендә кытайлылар тарафыннан Нанкин обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып башта 1957 UN саналган.

                                               

(1055) Тынка

Chapman, C. R., Morrison, D., & Zellner, B. Surface properties of asteroids: A synthesis of polarimetry, radiometry, and spectrophotometry// Icarus: journal. - Elsevier, 1975. - Vol. 25. - P. 104 - 130. Lutz D. Schmadel. Dictionary of Minor Plane ...

                                               

(1049) Готхо

1925 елның 14 сентябрендә Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан "1925 RB" саналган.

                                               

(1133) Лугдуна

1929 елның 13 сентябрендә Х. ван Гент тарафыннан Йоханнесбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан "1929 RC" саналган.

                                               

(1033) Симона

1924 елның 4 сентябрендә Жорж ван Бисбрук тарафыннан Уильямс-Бэй обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан "1924 SM" саналган.

                                               

Габдулла Тукай урамы (Уфа)

Габдулла Тукай урамы - Уфаның Киров районында урнашкан урам. Урам 1925 елда татар әдәбияты классигы Габдулла Тукай хөрмәтенә аталган.

                                               

Ялт-Йолт (журнал)

Журналның беренче саны 1910 елның 15 мартында чыккан. Журналны элек чыккан "Яшен" журналының дәвамы дияргә дә мөмкин. Мөхәрире Әхмәт Урманчиев булган. Аның эшендә Габдулла Тукай, Галиәсгар Камал һәм Фатих Әмирхан бик актив катнашалар. Тукайның мо ...

                                               

Исемдә калганнар

Беренче тапкыр 1909 елда Казанда, "Үрнәк" матбагасында аерым китап булып чыга. Китапның ахырында "Ахыры икенче җөзьәдә" дип язылган. Әмма Тукай әсәренең икенче бүлеген язмый кала. Икенче басмасы 1915 елда чыккан. Ә аңа кадәр 1914 елда "Габдулла Т ...

                                               

Мужик йокысы

Шигырь "Фикер" газетасының 1905 елның 26 ноябрендә, 1 нче санында "Мөтәрҗим Габдулла Тукаев" дигән имза белән басылган. Беренче тапкыр шигырь "Габдулла Тукаев шигырьләре" дигән җыентыкка кертелә. Фатих Әмирхан бу шигырь турында болай яза: Каләмдә ...

                                               

Хөррият хакында

Шигырь "Фикер" газетасының 1905 елның 11 декабрь санында "Габдулла Тукаев" имзасы белән басылган. Бу имзасын Тукай басма матбугатта беренче тапкыр шунда куллана. "4 нче дәфтәр" дә 1907 ел1907 бишенче строфадагы: Дарга асылганнары, алтынчы строфад ...

                                               

Пар ат (шигырь)

Шигырь беренче тапкыр "Фикер" газетасының 1907 ел 6 май санында һәм "Әл-гасрел җәдит" журналының шул ук елгы 25 май санында басылган һәм соңыннан "3 нче дәфтәргә" кертелгән. Казанга килгәч, Габдулла Кариевка язган хатында 1907, 30 декабрь Тукай: ...

                                               

Кичке азан (шигырь)

Беренче тапкыр "Әл-гасрел җәдит" журналының 1906 ел №11 ноябрь санында, аннары "Фикер" газетасының шул ук елгы 26 ноябрь санында №44 "Һәм мәнзун, һәм мәнсур" исеме белән басыла. 1907 елгы "4 нче дәфтәр" гә кертелгән. Ул китапның икенче 1909, өчен ...

                                               

Җырлар дәфтәре

Тукай 1896 елдан Җаекта рус классына русча өйрәнергә йөри башлый һәм, замандашлары истәлекләренә караганда, шул чаклардан ул халык җырларын дәфтәрләренә терки бара. 1946 елда бер дәфтәр табыла, ул зәңгәр тышлы гади мәктәп дәфтәре була, ә тышлыгын ...

                                               

Үз-үземә (шигырь)

Шигырь беренче тапкыр "Әл-гасрел җәдит" журналының 1906 ел 11 санында 15 ноябрь "Гъ. Т." инициаллары белән басылган, аннары беркадәр үзгәртелеп, "Габдула Тукай шигырьләре" җыентыгына "4 нче дәфтәр" кертелгән, Тукайның "Мәҗмугаи асарь" җыентыгында ...

                                               

Театр (шигырь)

Беренче тапкыр "Әл-ислах" газетасының 1907 ел 26 ноябрь №8 санында басылган "4 нче дәфтәдә" 1907 16 нчы юл: Кирәк кол булса, кирәксә. - рәвешендә генә калдырылып, "император" сүзе күп нокта белән алмаштырылган. Ә шул ук китапның икенче басмасында ...

                                               

Әл-гасрел җәдит

"Әл-гасрел җәдит" журналы - Җаек шәһәрендә 1906 -1907 елларда чыккан әдәби-сәяси журнал. Нашире һәм рәсми мөхәрире Камил Мотыйгый булган. Шулай ук Габдулла Тукай да монда актив язышкан, аның беренче әсәрләре дә монда басылган,

                                               

Китмибез!

Шигырь Патша Думасындагы уң депутатларның һәм реакцион матбугатның мөселманнарга карата: "Әгәр сезгә Русиядәге тәртипләр ошамаса, Төркиягә китегез", - дигән чыгышларына каршы язылган. Дәүләт Думасының 1907 елның маенда булган унбишенче мәҗлесендә ...

                                               

Казан (шигырь)

Огнем заводов дни и ночи людей ты жжешь, Казань. Здоровых погубив рабочих, ты новых ждешь, Казань.

                                               

Яшен (журнал)

"Яшен" журналы - 1908 елның 3 августында Казан шәһәрендә чыга башлаган юмор-сатира журналы. 1909 елда ябыла. Нашире, мөхәрире, рәссамы Галиәсгар Камал булган.

                                               

Уклар

Журналның беренче саны 1906 елның июнендә Җаекта чыга. Бу татар юмор-сатира журналларының иң беренчеләренең берсе була. Журнал эшендә Тукай нык актив катнаша, ул монда "Һөд-Һөд", "Кырмыска", "Шүрәле" һәм башка псевдонимнар белән яза. 6 сан чыккач ...

                                               

Солтан Рахманкулов

1888 елда хәзерге Татарстан Республикасының Саба районы Олы Шыңар авылында туа. Бераздан әтисе Габделмәннан Рахманколый үз чорының алдынгы карашлы кешесе, әдип һәм педагог гаиләсе белән Казанга күчеп килә. Солтан Рахманколый беренче реаль училище ...

                                               

Котып балкышы

Поляр балкышы - планета атмосферасының өске өлешенең балкышы. Җир шарында балкыш күбесенчә полюсларда күзәтелә. Башка Кояш системасы планеталарында исә балкыш ешрак була.

                                               

Юпитер иярченнәре

Юпитер иярченнәре - Юпитер планетасының табигый иярченнәре. Бүгенгесе көнгә галимнәргә планетаның 63 иярчене мәгълүм; Кояш системасы планеталары арасында бу иң зур күрсәткеч. Моннан тыш, Юпитерның боҗралар системасы да бар. Басылып чыккан хезмәтл ...

                                               

Кояш тотылу

Кояш тотылу - астрономик күренеш. Шул процесс барышында Ай өлешчә яки тулысынча Кояшны Җир шарыннан караучыга каплый.

                                               

Хәмәл йолдызлыгы

Хәмәл йолдызлыгы - күп кешеләргә мәгълүм зодиак йолдызлыгы. Аның эченә 2 нче дәрәҗә зурлыктагыннан яктырак йолдызлар керми. Гадәттә, Кояш 19 апрельдән 13 майга кадәр Хәмәл йолдызлыгында була. Иң яхшы күренүчәнлек шартлары көзен. Россиянең бөтен т ...

                                               

Кеплер кануннары

Кеплер кануннары - күренекле астроном Тихо Браге күзәтүләре нигезендә Иоһанн Кеплер чыгарган өч эмпирик нисбәт. Әлеге өч канун планетаның идеаль гелиоүзәк орбитасын тасвирлый. Классик механика кысаларында ике җисем мәсьәләсенең чишелешеннән чыгарыла.

                                               

Тәкъвим

Тәкъвим яки календарь - вакытлы астрономик күренешләргә нигезләнгән вакыт аралыгы озынлыгын икәпләү системасы. Көн белән төннең алмашыну чоры - тәүлек, Ай фазаларының алмашыну чоры – синодик ай, Кояшның күк йөзендә ел әйләнәсенә күзгә күренеп күч ...

                                               

(11) Парфенопа

1850 елның 11 маенда Де Гаспарис, Аннибале тарафыннан Обсерватория Каподимонте обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан "ук әлеге атамасы" саналган.

                                               

(8) Флора

1847 елның 18 октябрендә Дж. Р. Хайнд тарафыннан Обсерватория Бишопа обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан "ук әлеге атамасы" саналган.

                                               

(9) Метида

1848 елның 25 апрелендә Э. Грэхем тарафыннан Маркрий обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан "ук әлеге атамасы" саналган.